BİLİM DÜNYASINDA BİR İLK: KARA DELİĞİN PATLAMA HIZI ÖLÇÜLDÜ

Gökbilimciler, evrenin en gizemli yapıları olan kara deliklerle ilgili tarihi bir keşfe imza attı. İlk kez bir kara delikten fışkıran kozmik jetlerin anlık ve akıl almaz gücü doğrudan ölçüldü. Dünya’ya yaklaşık 7.200 ışık yılı uzaklıktaki Cygnus X-1 sisteminde gerçekleşen bu olayda, jetlerin gücünün tam 10.000 Güneş’in enerjisine eşdeğer olduğu saptandı. Işık hızının yarısına ulaşan bu devasa enerji fışkırması, galaksilerin nasıl şekillendiğine dair bildiklerimizi kökten değiştirebilir.

18 Yıllık Sabır ve “Dans Eden Jetler”

Oxford Üniversitesi’nden Steve Prabu ve ekibi, bu devrim niteliğindeki bulguları tam 18 yıllık yüksek çözünürlüklü radyo gözlemlerine dayandırdı. Nature Astronomy dergisinde yayımlanan araştırmada, “dans eden jetler” olarak tanımlanan yapıların, komşu yıldızdan gelen rüzgârlar nedeniyle nasıl büküldüğü analiz edildi. Bilim insanları, bu bükülme oranlarını bilgisayar modellemeleriyle birleştirerek, jetlerin anlık gücünü on binlerce yıllık ortalamalar yerine ilk kez “o anki” gerçek değeriyle hesaplamayı başardı.

Işık Hızının Yarısında Bir Yolculuk

Araştırma, bu kozmik jetlerin hızının saatte yaklaşık 540 milyon kilometreye (355 milyon mil) ulaştığını ortaya koydu. Bu rakam, ışık hızının yaklaşık yarısına tekabül ediyor. Daha da çarpıcı olanı, kara deliğe düşen maddenin açığa çıkardığı toplam enerjinin yaklaşık yüzde 10’unun bu jetler aracılığıyla uzaya taşındığının belirlenmesi oldu. Bu enerji transferi, kara deliklerin sadece madde yutan yapılar değil, aynı zamanda evrene devasa boyutta enerji pompalayan motorlar olduğunu kanıtlıyor.

Mavi Süperdevden Beslenen Dev

Cygnus X-1 sistemindeki kara delik, yörüngesinde bulunan mavi bir süperdev yıldızdan sürekli gaz çekerek besleniyor. Bu “besin” akışı, kara deliğin kutuplarından uzaya fışkıran o meşhur jetlerin oluşmasına olanak tanıyor. Bilim insanları, bu tür jetlerin oluşturduğu büyük ölçekli şok dalgalarının ve türbülansların, galaksilerin yapısını ve evrendeki yıldız oluşum süreçlerini doğrudan etkilediğini belirtiyor. Araştırma ekibi, bu ölçüm yöntemini gelecekte diğer kara delik sistemlerine de uygulamayı hedefliyor.

Kaynak: Gazete Oksijen