TONGA YANARDAĞI METANI YOK ETTİ: DOĞA BEKLENMEDİK BİR İKLİM SİLAHI ORTAYA KOYDU
Son Güncelleme: 11 Mayıs 2026 – 23:37
Atmosferde Devrim Niteliğinde Kimyasal Tepkime
Nature Communications dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, Ocak 2022’deki Hunga Tonga-Hunga Ha’apai yanardağı patlamasının atmosferde beklenmedik bir kimyasal tepkimeyi tetiklediğini ortaya koydu. Volkanik kül, tuzlu deniz suyu ve güneş ışığının stratosferde bir araya gelmesi, güçlü bir sera gazı olan metanın parçalanmasına yol açtı. Bu durum, doğanın ekstrem olaylar sırasında atmosferi temizleme kapasitesine dair yeni bir bakış açısı sundu.
Formaldehit İziyle Gelen Keşif
Araştırmacılar, Avrupa Uzay Ajansı’nın Sentinel-5P uydusundaki TROPOMI aletini kullanarak volkanik plumda rekor düzeyde formaldehit tespit etti. Formaldehit, metanın atmosferde parçalanmasının doğrudan bir göstergesi olduğu için bu bulgu büyük bir önem taşıyor. Plumun 10 gün boyunca Güney Amerika’ya kadar takip edilebilmesi ve formaldehitin normalde yalnızca birkaç saatlik bir ömre sahip olması, metan parçalanmasının bir haftadan uzun süre kesintisiz devam ettiğini kanıtladı.
Klor Atomlarının Temizlik Operasyonu
Patlama sırasında stratosfere fırlayan tuzlu deniz suyu ve volkanik kül, güneş ışığıyla etkileşime girerek son derece reaktif klor atomları üretiyor ve bu klor atomları metanı hızla parçalıyor. Kopenhag Üniversitesi’nden Profesör Matthew Johnson, bu mekanizmanın daha önce Sahra tozu ve deniz tuzu etkileşiminde görüldüğünü ancak ilk kez stratosfer düzeyinde gözlemlendiğini belirtti.
İklim Bilimi ve Mühendislik İçin Yeni Bir Kapı
Bu bulgunun iklim bilimi açısından iki kritik çıkarımı bulunuyor: Birincisi, toz ve külün küresel metan bütçesi hesaplamalarına mutlaka dahil edilmesi gerektiği; ikincisi ise uydu gözlemleriyle metan yok edilmesinin kanıtlanabildiğidir. Metan, 20 yıllık bir zaman diliminde karbondioksitten 80 kat daha fazla ısıtma etkisine sahip olmasına rağmen atmosferde sadece 10 yıl kalıyor. Bu durum, metanı iklim değişikliğinin “acil freni” olarak nitelendirilebilecek bir hedef haline getiriyor ve atmosferden metan gidermeye yönelik mühendislik çözümleri için yeni bir kapı aralıyor.
Kaynak: Evrim Ağacı